İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı

İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı

İkamet yoluyla Türk vatandaşlığı, yabancılar için tanınan Türk vatandaşı olma yollarından biridir. İkamet yoluyla Türk vatandaşlığı kazanma, aslında genel olarak Türk vatandaşlığı kazanma olarak da adlandırılır. Yani Türk vatandaşlığı kazanmanın uygulamada en temel hali budur.
Yazımızda ikamet yoluyla Türk vatandaşlığı kazanmak için gereken şartları, başvuru sürecini ve sürecin olası sonuçlarını ele aldık. Uygulamada sıklıkla karşılaştığımız soruları yanıtladık. Yazımızı dikkatle okumanızı öneririz.

İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı Nedir?

Kesintisiz bir şekilde 5 sene boyunca Türkiye’de yasal yollarla ikamet etmiş kişilerin başvurabilecekleri vatandaşlık kazanma yoluna ikamet yoluyla Türk vatandaşlığı denir.
Türk vatandaşlığı kazanmanın alternatif pek çok yolu bulunmaktadır. Bu yollar genellikle özel nitelikli ve özel şartlara sahiptir. Örneğin evlenme yoluyla Türk vatandaşlığı ve yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı gibi. İkamet yoluyla Türk vatandaşlığı ise daha genel niteliklidir. İkamet yoluyla vatandaşlık kazanma, genel yolla vatandaşlık kazanma olarak da adlandırılmaktadır.
Genel olarak Türk vatandaşlığı kazanma yolları ile ilgili olarak “Türk vatandaşlığı başvurusu” başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz. Bu yazımızda konuyu ikamet yoluyla Türk vatandaşlığı kazanma özelinde ele alacağız.
İkamet yoluyla Türk vatandaşlığının nasıl kazanıldığına ilişkin düzenlemeler 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununda bulunmaktadır. Sürecin nasıl işlediği, usuli işlemlerin nasıl yapıldığı hususundaki düzenlemeler ise aynı kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelikte yer almaktadır.
ÖNEMLİ: Türk vatandaşlığı başvuruları teknik bilgi gerektiren pek çok usuli işlemler dizisinden oluşur. Bu işlemlerde herhangi bir hata yapılması başvuru sürecinin uzamasına ve hatta başvurunun red ile sonuçlanmasına neden olabilir. Böyle bir durumla karşılaşmamak için başvuru yapmadan önce ve başvuru sürecinde deneyimli bir yabancılar hukuku avukatı ile çalışmak gereklidir.

İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı Şartları Nelerdir?

Türk Vatandaşlığı başvurusunun hangi nedenle yapıldığına göre gerekli şartlar da değişiklik göstermektedir. Ayrıca her başvuruda aranan genel şartlar bulunmaktadır. Genel şartlara ilişkin düzenleme Türk Vatandaşlığı kanunu madde 11’de bulunur. Madde düzenlemesine göre ikamet yoluyla vatandaşlık başvuru yapabilmek için aranan şartlar şu şekilde sıralanabilir:
• Başvuru yapan kişi açısından ergin ve ayırt etme gücü sahibi olmak, (Başvuru yapan kişinin bulunduğu vatandaşlıktaki kurallara göre değerlendirme yapılır, kişinin vatansız olması halinde Türk Medeni Kanunu uygulama alanı bulur),
• Başvuru yapılmadan önceki 5 sene boyunca kesintisiz bir şekilde Türkiye’de ikamet etmiş olmak,
• Davranışları ile Türkiye’ye yerleşme kararının bulunduğunu göstermek, (Örneğin; Türkiye’de taşınmaz satın almak, iş kurmak, herhangi bir işte çalışıyor olmak, eğitimini Türkiye’de tamamlamış olmak),
• Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimlerini sağlayacak düzeyde gelire veya mesleğe sahip olmak,
• İyi ahlaka sahip olmak, toplum değerlerine aykırı olacak kötü alışkanlığı bulunmamak
• Toplumsal yaşamını sürdürebilecek düzeyde asgari Türkçe konuşma yeterliliğine sahip olmak,
• Milli güvenliği ve kamu düzenini bozacak bir durumda olmamak,
• Genel sağlık açısından tehdit unsuru oluşturacak bir hastalığı bulunmamak.
Yukarıda sayılan şartlar ikamet yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusu için aranan şartlardır. Şartlardan herhangi birinde eksiklik olması ve bu durumun tespit edilmesi halinde başvuru red ile sonuçlanacaktır. Önemle belirtmek gerekir ki kişi; bazen şartları taşımasına rağmen, idarenin hatalı değerlendirmesi sonucunda başvurusunun reddi ile karşılaşabilir. Bu tür bir sonuca mahal vermemek adına sürecin etkin takibi gerekir ve daha başvuruyu yaparken hukuki zeminin doğru oluşturulması gerekir.

İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı Başvurusu İçin Gerekli Evraklar

İkamet yoluyla Türk vatandaşlığı başvurusunda bulunurken hazır edilmesi gereken belgeler, ilgili yönetmeliğin 17. maddesinde düzenlenmiştir. Yönetmelik uyarınca gerekli belgeler şu şekilde sıralanabilir:
• Türk vatandaşlığının genel olarak kazanılması isteğini belirten başvuru formu,
• Başvuru yapan yabancının hangi devlet vatandaşı olduğunu gösteren belge (pasaport v.b), kişinin vatansız olması halinde ise buna ilişkin belge,
• Kimlik bilgilerinin yer aldığı belge, (doğum belgesi nüfus kayıt örneği vb. belge),
• Evli olması halinde eşi ve çocuklarının aile bağlarını kanıtlayan belge,
• Medeni durumunu gösterir belge, evlilik yapmış ise evlendiğine ilişkin belge, boşanmış ise boşanmayı gösterir belge, dul ise eşinin öldüğünü gösterir belge,
• Başvurucunun birinci veya ikinci derece Türk vatandaşı yakını varsa bu kişilerin nüfus kayıt örneği,
• Başvurucunun genel sağlık açısından tehdit unsuru olacak bir hastalığı olmadığına ilişkin sağlık raporu, (Bu rapora ilişkin esaslar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenir),
• Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayabileceğine ilişkin belge, (çalışma izni belgesi, vergi levhası, taahhütname gibi),
• Başvuru sürecinin sonuçlandırılmasına kadar geçen süre boyunca geçerli bir ikamet izin belgesi,
• Hakkında bir suç nedeniyle kesinleşmiş mahkeme kararı varsa bunun örneği,
• Hizmet bedelinin ödendiğini gösteren belge,
• Başvuru tarihinden önceki 5 yıl boyunca kesintisiz Türkiye’de kaldığını gösterir belge, (İl Emniyet Müdürlüğünden yurda giriş çıkış tarihlerini gösterir belge),
İkamet yoluyla Türk vatandaşlığı için gerekli temel evraklar bu şekilde olsa da somut olayın özelliklerine göre başvuran kişi özelinde bazı ekstra evraklar gerekebilir. Tüm bunlar süreci uzatabilir. Bu nedenle en başvurunun en başından itibaren etkin takibi gerekir.

İkamet Yoluyla Vatandaşlık Başvuru Süreci

Türk vatandaşlığının kazanılması için takip edilmesi gereken sürece ilişkin ayrıntılar Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik madde 16 ve devamında bulunur. Sürecin hangi aşamalardan oluştuğunu maddeler halinde şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Valilik yahut yurtdışı temsilciliklerine gerekli usule göre başvuru yapılır. Bu başvuru avukat vekaleti ile yapılabileceği gibi kişi tarafından da yapılır. Ancak sürecin zoruluğu, karmaşıklığı ve uygulamada idarenin hatalı işlemleri gözönünden bulundurulunca avukat yardımı almak en sağlıklısı olacaktır.
2. Müracaat makamınca gerekli başvuruya ilişkin ön inceleme yapılır.
3. Ön inceleme aşamasında; kimi zaman kişinin hatalı başvurusu nedeniyle kimi zamansa idarenin hatası nedeniyle reddedilebilir. Bu nedenle ilk sürecin doğru ve etkin takibi önemlidir.
4. Bu aşamadan sonra emniyet araştırması yapılacaktır. Kişinin milli güvenlik, kamu düzeni ve genel sağlık açısından bir tehdit unsuru olup olmadığına dair değerlendirme yapılır. İyi ahlak sahibi olup olmadığı, geliri, sağlık sigortası vs. incelenir. Nihayetinde kişi hakkında bir dosya oluşur.
5. Soruşturmanın tamamlanması ile birlikte il müdürlüğüne iade edilen dosya Vatandaşlık İnceleme ve Araştırma Komisyonu’na gönderilir. Komisyon tarafından başvuru sahibi, mülakata tabi tutulur.
6. Mülakat ile başvurucunun Türkçe konuşma yeterliliği, geçimini nasıl sağladığı, toplumsal yaşama uyum sağlayıp sağlamadığı tespit edilir. Mülakat sonucu oluşan kanaat mülakat formuna yazılır.
7. Mülakat sonucu tüm şartların sağlandığı, Türk vatandaşlığını kazanmak için herhangi bir engel olmadığının tespit edilmesi halinde başvurucunun dosyası il müdürlüğü tarafından karar verilmesi için Bakanlığa gönderilir.
8. Mülakat sonucu başvurucunun şartları taşımadığı veya Türk vatandaşlığı kazanmak için engel durumların mevcut olduğu tespit edilirse dosya Bakanlığına gönderilmez. Başvurucuya tebligat ile durum bildirilir.
9. Tüm bu aşamalarda kimi zaman işlemler sürüncemede bırakılabilir. Yani idare gerekli sürelerde işlemi yapmayabilir. Bu nedenle süreci yakından takip etmek gerekir.
   Yukarıda göstermiş olduğumuz başvuru aşamaları oldukça karmaşık ayrıntılar içermektedir. Başvurunun alanında uzman bir avukat ile takip edilmemesi sürecin haddinden fazla uzamasına ve hatta olumsuz sonuçlanmasına neden olabilir. Bu nedenle sürecin avukat ile takibi önem arz eder.

Başvuru Süreci Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?

Türk vatandaşlığı başvurularının ne kadar sürede sonuçlanacağı her somut başvuruda farklılık gösterecektir. Süreç belgelerin eksiksiz tamamlanmaması veya şartların sağlanmaması gibi sebeplerle uzayabilir. Bu nedenle sürecin mümkün olan en kısa sürede tamamlanması için evrakların eksiksiz bir şekilde sunulması önem arz eder.
Başvuru sürecinde herhangi bir aksama yaşanmaması halinde 5-6 ay arasında sonuçlanması mümkündür. Aksamalar başvurucu açısından önemli hak kayıpları doğurur. Örneğin eksik belge sunulması veya kişi hakkında ek bir rapor gerekmesi halinde süreç genelde 4 ay kadar uzamaktadır. Böyle durumlarla karşılaşmamak ve süreçte herhangi bir aksamaya sebep olmamak için avukat desteği önem arz eder.

İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı Kazanma Durumu Eş ve Çocukları Kapsar Mı?

Türk vatandaşlığının kazanılması halinde bu kararın eş ve çocuklara sirayet edip etmediği oldukça merak edilen konular arasındadır. Türk Vatandaşlığı Kanunu ve ilgili Yönetmelik maddeleri uyarınca belirli istisnalar dışında kazanılan Türk vatandaşlığı eş ve çocuklara etki etmez.
İkamet yoluyla yani genel olarak Türk vatandaşlığı kazanma başvurusunun olumlu neticelenmesi halinde yalnızca başvurucuya Türk vatandaşlığı verilecektir. Başvurucunun eşi veya çocukları bu durumdan yararlanarak Türk vatandaşı olmaz. Eş ve çocukların Türk vatandaşı olması için ayrıca yeni bir başvuru yapması gerekmektedir.

Başvurunun Red İle Sonuçlanması Halinde Bu Karara Nasıl İtiraz Edilir?

Başvurunun red ile sonuçlanması halinde süreç içerisinde görev almış olan bakanlık, komisyon gibi kamu kurumlarının kararlarının hukuka aykırı olduğu düşünülüyor ise bu kararların iptali için idari yargıda iptal davası açılması mümkündür.
İptal davası açma belirli sürelere tabi kılınmıştır. İptal davaları için belirlenen hak düşürücü süre, ilgili idari işlemin tebliğinden sonra 60 gündür. Başvurucu red kararının kendisine tebliğ edilmesinden sonraki 60 günlük sürede idare mahkemelerine başvurarak red kararının iptalini talep edebilir.
İptal davaları, önemli hukuki teknik bilgi gerektirir. Dava açılırken red kararının hangi nedenlerle hukuka aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği açıkça gösterilmelidir. Konu ile ilgili olarak “idari işlemin iptali” başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular
Yukarıda ikamet yoluyla Türk vatandaşlığı ile ilgili bilinmesi gereken temel meselelere yer verdik. Bunun haricinde sıklıkla karşılaştığımız bazı sorular mevcuttur. Bunlardan bazılarını burada cevaplandırmakta yarar görüyoruz. Şöyle ki;
İkamet Yoluyla Türk Vatandaşı Olabilmek İçin Türkiye’de Kaç Yıl Kalmak Gerek?
Geriye doğru kesintisiz 5 yıl Türkiye’de ikamet etmiş olmak gerek. Yasal yollarla ve kısa süreli Türkiye dışına çıkmış olmak, kesintisiz olma şartına engel değildir.
Türk Vatandaşlığı Başvurusu Hizmet Bedeli Ne Kadardır?
Türk vatandaşlığı hizmet bedeli 2022 yılı için 115 TL olarak belirlenmiştir. Başvuru için yetkililerce belirlenmiş ücretin maliye veznesine yatırılması gerekmektedir. Ancak bu sadece hizmet bedelidir. Diğer harç ve giderlerle ilgili olarak avukata danışılmalıdır.
İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı Kazanmak İçin Nereye Başvurulur?
Türk vatandaşlığı başvuruları yurt içinde yerleşim yerinin bulunduğu valiliğe yapılır. Yurt dışında ise yurt dışı temsilciliklerinde yapılmaktadır.
Türk Vatandaşlığı Başvurusunun Reddedilirse Yeniden Başvuru Yapılabilir mi?
Başvurunun red ile sonuçlanması halinde eğer kanunda sayılan gerekli şartlar sağlanıyor ise yeni bir başvuru ile durumun yeniden değerlendirilmesi mümkündür. Ancak kişinin deport için yeterli sebepleri olmaması gerekir.
Vatandaşlığın Kazanıldığına İlişkin Duyuru Belgesi Nasıl Temin Edilir?
Vatandaşlığın kazanıldığına ilişkin belge başvuru hangi makamdan yapıldıysa o makamdan imza karşılığında teslim alınır. Başvuru makamı başvurunun yurt içinde veya dışında yapılmasına göre farklılık gösterir.
Vatandaşlığın Kazanıldığına İlişkin Duyuru Belgesinin Alınmasının Ardından Başka Bir İşlem Yapmak Gerekir Mi?
Vatandaşlığın kazanıldığına ilişkin belgenin teslim alınmasının ardından son aşama olarak Türkiye Cumhuriyeti kimlik kartı başvurusu yapılması gerekmektedir.
İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı Kazanma Kararı Hangi Hallerde İptal Edilir?
Türk vatandaşlığı kazanma kararı; başvurucunun yalan beyanda bulunması, karar verilmesinde esas alınan unsurları gizlemesi durumlarının tespit edilmesi halinde iptal edilecektir. Olağan vatandaşlıktan çıkma haller de kişinin hakkını sona erdirir.
Türk Vatandaşlığı Kazanan Yabancı İsmini Değiştirmek Zorunda Mıdır?
Türk vatandaşlığı başvurusu olumlu neticelenen ve Türk vatandaşı olan yabancılar, kendi ad ve soyadlarını muhafaza edebilirler. Yalnızca kişinin adı Türk harfleri ile yazılarak aile kütüğüne tescil edilir. Gene de kişinin adını değiştirme hakkı vardır. Bunun için isim değiştirme davası açılmalıdır.
İkamet Yoluyla Türk Vatandaşlığı Başvurusunda Avukatın Önemi
Yukarıda konu ile ilgili olarak ikamet yoluyla yani genel yolla Türk vatandaşlığı başvurusunun nasıl yapıldığı ve sürecin nasıl ilerlediğine ilişkin genel hatlarıyla bilgi verdik. Görüldüğü üzere vatandaşlık başvuruları, oldukça ayrıntılı çalışma gerektiren aşamalardan oluşmaktadır.
Başvuru sürecine ilişkin aşamalarda hata veya eksiklik yapılması başvuru sürecinin çok fazla uzamasına ve hatta başvurunun red ile sonuçlanmasına neden olabilir. Hukuki destek almadan yapılan başvurular da bu nedenlerle çoğunlukla red ile sonuçlanmaktadır. Böyle bir durumla karşılaşmamak ve sürecin makul bir sürede tamamlanması önce avukat sormak gerekir.
ÖNEMLİ: Yabancılar için vatandaşlık işlemleri ile ilgili bazı “danışmanlık firmalarının” çalışma yaptığı görülmektedir. Ancak kanunen; vatandaşlık, oturma izni, çalışma izni vs. gibi işlemler yalnızca avukatların yapabileceği işler arasındadır. Bu tür danışmanlık firmaları avukatlık bürosu değillerdir ve kişilere hak kaybı yaşatma potansiyeline sahiptirler. Kopyala yapıştır hazır taslak belgelerle herkesi için aynı başvuruları yapıp bir kısım kişiler için hak kaybına neden olmakta ve anlık gelişen hukuki problemlere çözüm bulamamaktadırlar. Hukuk bürosu olmamaları nedeniyle de hak kaybına yaşayan kişiler bu firmaları sorumlu tutamamaktadır. Bu nedenle yapılacak en sağlıklı şey, süreci avukat vekaleti ile yürütmektir.